Pensiya qanunvericiliyinə təklif olunan dəyişikliklər gələcək pensiyaların formalaşma mexanizminə təsir göstərə bilər.

BAKU.WS-in məlumatına görə, yeniliklərdən biri sosial sığorta haqlarının fərdi hesaba yönəldilən hissəsinin 90 faizdən 85 faizə endirilməsidir. Bu isə vətəndaşların fərdi pensiya kapitalına qeydə alınan vəsaitin azalması deməkdir.

Bəs bu dəyişiklik real olaraq nə qədər fərq yaradacaq?

Məsələn, aylıq əməkhaqqı 1200 manat olan şəxsin pensiya fonduna hesablanan sosial sığorta haqqı 300 manat təşkil edirsə, hazırkı qaydaya əsasən həmin məbləğin 90 faizi, yəni 270 manat fərdi pensiya kapitalına əlavə olunur. Təklif edilən dəyişiklik qəbul edilərsə, bu göstərici 85 faizə, başqa sözlə, 255 manata düşəcək. Beləliklə, fərdi hesaba yönəldilən aylıq məbləğ 15 manat azalacaq.

Dəyişikliyin əsas məqsədlərindən biri pensiya sisteminin maliyyə dayanıqlılığını qorumaq və fondun gəlirləri ilə xərcləri arasında uzunmüddətli tarazlıq yaratmaqdır. Pensiya ödənişlərinin hər il artırılması fondun xərclərini də yüksəldir. Bu tendensiya davam edərsə, gələcəkdə öhdəliklərin yerinə yetirilməsi üçün dövlət büdcəsindən əlavə vəsait ayrılmasına ehtiyac yarana bilər.

Digər tərəfdən, pensiyaların vahid mexanizm əsasında hesablanması və fərdi uçot sisteminin rolunun artırılması da müzakirə olunan dəyişikliklərin əsas istiqamətlərindəndir. Bu yanaşma pensiya məbləğinin şəxsin topladığı kapital və sosial sığorta göstəriciləri ilə daha sıx əlaqələndirilməsini nəzərdə tutur.

Bununla yanaşı, əmək stajına görə pensiya hüququ qazanan, lakin fərdi hesabında kifayət qədər kapitalı olmayan şəxslərin pensiya təminatı məsələsi də diqqət mərkəzindədir. Mövcud mexanizmdə bu kateqoriyadan olan şəxslərə ödənişlərin təmin edilməsi üçün əlavə maliyyə resurslarına ehtiyac yarana bilər. Dəfn müavinəti kimi sosial ödənişlərin məbləğinin artırılması da dəyişikliklərin müzakirə olunan istiqamətləri sırasındadır.

Təkliflər çərçivəsində pensiyaların indeksləşdirilməsi mexanizminə də yenidən baxılması nəzərdə tutulur. Orta aylıq əməkhaqqı səviyyəsində pensiya alan şəxslər üçün indeksasiyanın tam həcmdə tətbiqi, daha yüksək pensiyalar üzrə isə müəyyən əmsallardan istifadə edilməsi təklif olunur.

Bu yanaşmanın əsas hədəfi aşağı məbləğdə pensiya alan vətəndaşların ödənişlərinin artım tempini yüksəltmək, eyni zamanda pensiya sistemində sosial ədalət prinsipini gücləndirməkdir.

Qeyd edək ki, təklif olunan dəyişikliklərin vətəndaşların gələcək pensiyalarına faktiki təsiri onların əməkhaqqından, sosial sığorta ödənişlərindən, topladıqları pensiya kapitalından və tətbiq ediləcək yekun qaydalardan asılı olacaq. Dəyişikliklərin qüvvəyə minməsi və konkret hesablanma mexanizmi isə qanunvericilikdə qəbul ediləcək qərarlardan asılıdır.