İnsan hüquqları hər bir şəxsin doğulduğu andan etibarən malik olduğu fundamental hüquq və azadlıqları ifadə edir. Bu hüquqların qorunması və inkişafı hüquqi, demokratik dövlətlərin əsas prinsiplərindən biridir. Azərbaycanda hər il iyunun 18-i İnsan Hüquqları Günü kimi qeyd olunur. Bu tarixin əsası 1998-ci ildə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin təsdiq etdiyi "İnsan hüquqlarının müdafiəsinə dair Dövlət Proqramı"na dayanır. Sonradan Prezident İlham Əliyevin 18 iyun 2007-ci il tarixli Sərəncamı ilə həmin gün rəsmi olaraq İnsan Hüquqları Günü elan edilib.

1995-ci ildə qəbul edilən Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası insan hüquq və azadlıqlarını dövlətin ali məqsədi kimi müəyyənləşdirib. Əsas Qanunda vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi dövlət siyasətinin prioritet istiqaməti kimi təsbit olunub. Bu sənəd ölkədə hüquqi dövlət quruculuğunun əsasını təşkil etməklə yanaşı, qanunvericilik sisteminin inkişafı üçün də baza rolunu oynayır.

İnsan hüquqlarının müdafiəsi sahəsində mühüm institutlardan biri də Ombudsman təsisatıdır. Bu qurumun yaradılması istiqamətində ilk addımlar 1998-ci ildə atılıb. 2001-ci il dekabrın 28-də Milli Məclis "Azərbaycan Respublikasının İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkili haqqında" Konstitusiya Qanununu qəbul edib. 2002-ci ildən etibarən Ombudsman Aparatının fəaliyyəti üçün hüquqi və təşkilati baza formalaşdırılıb. Hazırda bu institut vətəndaşların hüquqlarının müdafiəsində müstəqil nəzarət mexanizmi kimi fəaliyyət göstərir.

Azərbaycan insan hüquqları sahəsində bir sıra beynəlxalq konvensiyalara qoşulub və beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığı davam etdirir. Bu istiqamətdə mühüm sənədlərdən biri 1998-ci ilin avqustunda Azərbaycan Hökuməti ilə BMT arasında imzalanmış "İnsan hüquqları və demokratiyanın dəstəklənməsi sahəsində birgə layihə haqqında" Memorandum olub. Sənəd insan hüquqlarının müdafiəsi sahəsində institusional əməkdaşlığın inkişafına töhfə verib.

2012-ci ildə təsdiqlənmiş "Azərbaycan-2020: Gələcəyə baxış" İnkişaf Konsepsiyasında da insan hüquqlarının etibarlı müdafiəsi və hüquqi islahatların davam etdirilməsi əsas istiqamətlərdən biri kimi müəyyən olunub.

Son illərdə həyata keçirilən islahatlar çərçivəsində cəza siyasətinin humanistləşdirilməsi istiqamətində də mühüm addımlar atılıb. Prezident İlham Əliyevin 10 fevral 2017-ci il tarixli Sərəncamı ilə azadlıqdan məhrumetməyə alternativ cəza tədbirlərinin tətbiqi genişləndirilib və bu sahədə yeni yanaşmalar tətbiq olunmağa başlanıb.

Bundan əvvəl isə Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə 28 dekabr 2006-cı ildə "İnsan hüquqlarının müdafiəsi üzrə Milli Fəaliyyət Planı" qəbul edilib. Sənəd insan hüquqlarının qorunması sahəsində dövlət siyasətinin sistemli şəkildə həyata keçirilməsinə xidmət edir.

Azərbaycanda insan hüquqlarının qorunması istiqamətində həyata keçirilən hüquqi islahatlar, beynəlxalq standartlara uyğun mexanizmlərin tətbiqi və institusional inkişaf bu sahədə mühüm nəticələrin əldə olunmasına imkan verib. 18 İyun – İnsan Hüquqları Günü də məhz hüquq və azadlıqların müdafiəsi sahəsində görülən işlərin və hüquqi dövlət quruculuğu istiqamətində atılan addımların əhəmiyyətini ön plana çıxarır.

Bu gün ölkədə insan hüquqlarının təmin olunması dövlət siyasətinin əsas prioritetlərindən biri olaraq qalır və bu istiqamətdə islahatlar davam etdirilir.