Aberdin və Kaliforniya universitetlərinin bir qrup alimi müəyyən edib ki, beynimiz stabil dünyanı görmək üçün bizi 15 saniyə "keçmişdə" saxlayır. Bu barədə Spase Alert portalı Science Advances jurnalında dərc olunan araşdırmaya istinadən yazıb.

 

Bizim gözlərimiz daimi olaraq çox böyük sayda vizual informasiyanın təsirinə məruz qalır, ətrafımızda milyonlarla formalar, rənglər və daima dəyişən obyektlər var. Bu gözlə qavrayışın "səs-küyü"nü təsəvvür etmək üçün telefonu gözləriniz önündə saxlayın, siz gəzdiyiniz və müxtəlif əşyalara baxdığınız müddətdə canlı video yazın.

 

Əsəbi nizamsız nəticə əldə edəcəksiniz- sizin vizual təcrübənizin hər bir məqamında beyninizi məşğul edən məhz budur.

 

Bununla yanaşı, görmə və görmə qabiliyyəti insana iş kimi görünmür. Dəyişiklikləri və vizyal səs-küyü görmək əvəzinə, biz dəyişilməyən sabit mühiti qavrayırıq.

Bəs bizim beynimiz bu sabitlik xülyasını necə yaradır?

 

Bu proses əsrlər boyu alimləri düşündürüb və görmə elminin fundamental məsələlərindən biridir.

 

İnsanın beyni vizual qavranış sürətində geri qalır

 

ABŞ-ın Berkli şəhərinin Kaliforniya universitetinin tədqiqatçıları müəyyən edib ki, insan beyni gerçək zaman rejimində görməmizi yeniləmək əvəzinə bizə 15 saniyə "keçmişi" göstərir. Tədqiqatçıların sözlərinə görə, "fasiləsiz sahə" kimi tanınan bu mexanizm insana böyük sabitlik verir.

 

Tədqiqat müəllifi Devid Uitni deyib: "Əgər bizim beynimiz gerçək zaman rejimində daim yenilənsəydi, dünya kölgənin, işığın və hərəkətin daimi dəyişikliyi ilə müşayiət edilən narahat yer olardı, bizə elə gələcəkdi ki, bizi daima qara basır".

 

"Bizim beynimiz zamanın qatarına bənzəyir, - tədqiqat  müəlliflərindən Mauro Manassi izah edib. - Bu qatar bizi zamanla geriyə aparır. Sanki bizim əlavəmiz var və hər 15 saniyə vizual məlumatlardan bir təəssürat yaradır ki, gündəlik həyatın öhdəsindən gələ bilək".

 

Alimlər bu effekti necə müəyyən edib?

 

Tədqiqat zamanı alimlər zaman keçdikcə incə dəyişiklikləri görə bilmədiyimiz korluq fenomeninin mexanizmini anlamaq istəyib. 

 

Komanda test üçün təxminən 100 iştirakşı toplaya bilib, sonra onların 30 saniyə ərzində transformasiyaya məruz qalan simalarını iri planda göstərib.

 

Sınaqdan keçirilənləri təlqin etməməkdən ötrü təsvirlərdə başın və ya sifətin tükləri nümayiş etdirilməyib, yalnız gözlər, qaşlar, burun, ağız, çənə və yanaqlar göstərilib.

 

30 saniyəlik videoroliklərə baxışdan sonra iştirakçılarda gördükləri son sifəti seçməyi xahiş ediblər. Nəticələr gösrərib ki, insanlar demək olar ki, hər zaman videonun sonundakı deyil, ortasındakı gördükləri kadrı seçib.

 

"Demək olar ki, beynimiz ləngiyir. Təsvirləri daim yeniləmək çox böyük iş deməkdir, ona görə də onlar keçmişə bağlıdır, axı, keçmiş indini yaxşı görür", - professor Uitni bəyan edib. - Biz keçmişdəki informasiyanı yenidən işləyirik, ona görə  ki, bu daha tez, effektivdir və az iş tələb edir".

 

"Ləngimə bizə gündəlik həyatımızda özümüzü vizual təsirlərə həddən artıq məruz qalmamaq üçün əladır. Amma bu həm də həyat üçün cərrahi dəqiqlik və reaksiya tələb olunan zaman müxtəlif fəsadlara gətirib şıxara bilər, - doktor Manassi izah edib.

 

Məsələn, radioloqlar şişlərin skrininqini edir, cərrahlar isə gerçək zaman rejimində olanları görmək imkanına malik olmalıdır. Əgər onların beyni 15 saniyə əvvəli görəcəksə, nələrisə gözdən yayındıra bilər".

 

Bu mexanizm "dəyilikliklərə qarşı korluq" adlandırılmasına rəğmən, biz sözün birbaşa mənasında kor olmayacağıq.

 

Bəs dəyişikliklərə qarşı korluq nə deməkdir?

 

Dəyişikliklərə qarşı korluq o deməkdir ki, sizin nəzər xəttiniz dəyişir, amma siz bunu görmürsünüz.

İnsanın diqqəti məhduddur, ona görə də fikrimizi cəmləşdirmək üçün seçim etmək lazım gəlir. Bunu isə biz biz əşya üzərində edə bilərik və bu zaman ona istənilən məqamda bütün detallarınadək baxa bilirik.

 

Science Alerty portalı yekun olaraq qeyd edir ki, beynimizin elə mexanizmləri var ki, onlar daima bizim vizual qavrayışımızı keçmiş təcrübəyə yönəldir.

Yəni görmə sisteminin bəzən ətraf aləmin vizual qavranılması naminə dəqiqliyi qurban verir.

 

Lakin yadda saxlamaq lazımdır ki, hər gün söylədiyimiz mülahizələr daha çox bu günə deyil, bir qədər ləngimə ilə olsa da, keçmişə əsaslanıb.