Son illərdə Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik gündəliyinin genişlənməsi onun beynəlxalq platforma kimi əhəmiyyətini xeyli dərəcədə artırıb.

Bu prosesdə Azərbaycan və Türkiyənin fəal mövqeyi, irəli sürdüyü təşəbbüslər və üzv dövlətlər arasında əməkdaşlığın dərinləşdirilməsinə verdiyi töhfələr xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan qurumda sadəcə iştirakçı deyil, eyni zamanda TDT-nin inkişafını dəstəkləyən təşəbbüslərlə çıxış edən, üzv ölkələr arasında əməkdaşlığın dərinləşməsinə töhfə verən tərəfdaş kimi çıxış edir. Rəsmi Bakının fəaliyyəti əsasən TDT-nin beynəlxalq mövqeyini gücləndirməyə, üzv ölkələr arasında enerji və nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsinə, təhlükəsizlik sahəsində qarşılıqlı fəaliyyətin dərinləşməsinə yönəlib.

Sentyabrın 17-də Bakıda TDT-yə üzv dövlətlərin Təhlükəsizlik Şurası katiblərinin Beşinci Toplantısı, bundan bir neçə gün əvvəl isə qurumun müsəlman dini liderlərinin toplantısı keçirilib. Bu isə göstərir ki, Bakı TDT-nin mühüm siyasi, dini və təhlükəsizlik tədbirlərinə ev sahibliyi edir. Burada əsas məqam odur ki, söhbət adi diplomatik görüşlərdən getmir. Azərbaycan TDT çərçivəsində təhlükəsizlikdən nəqliyyata, enerjidən investisiyalara, humanitar əlaqələrdən gənclər siyasətinə qədər daha geniş əməkdaşlıq gündəliyinin formalaşdırılmasını təşviq edir.

17 sentyabr tarixində keçirilən tədbir iştirakçılarına Prezident İlham Əliyevin müraciəti isə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dövlət başçısı qeyd edib ki, TDT yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyub. Bu səbəbdən də quruma üzv dövlətlər arasında təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığı gücləndirmək vacibdir. Qısacası, TDT-nin Bakıda keçirilən tədbirləri və Prezident İlham Əliyevin səsləndirdiyi fikirlər sübut edir ki, qurumun əməkdaşlıq gündəliyi artıq daha geniş sahələri əhatə edir və Azərbaycan da bu prosesdə daha aktiv mövqe tutur.

Məhz bu aktiv mövqe və çoxşaxəli əməkdaşlıq modeli təşəbbüsü sayəsində Azərbaycan TDT üçün mühüm dialoq platformasına çevrilib. Məhz dini-mənəvi əməkdaşlıq, regional və milli təhlükəsizlik, enerji, nəqliyyat kimi bir çox sahələri əhatə edən görüşlərin də Bakıda keçirilməsi təsadüfi deyil. Bu, əslində TDT-yə üzv dövlətlərin Azərbaycana olan etimadının göstəricisidir. Həm də nəzərə almaq lazımdır ki, Azərbaycanın belə tədbirlərə ev sahibliyi etməsi rəsmi Bakının müxtəlif istiqamətlər üzrə dialoq və koordinasiya imkanlarının genişlənməsinə töhfə verən mərkəz olduğunu göstərir. Bu, Azərbaycanın son illər yürütdüyü uğurlu xarici siyasət, dünyada baş verən geosiyasi dəyişiklikləri düzgün analiz edib nəticə çıxarması, Türk dünyasına verdiyi önəmin göstəricisidir.

Prezident İlham Əliyevin açıqlamalarından da anlaşılır ki, əsas hədəf Türk dünyasının sahib olduğu siyasi, iqtisadi, enerji, nəqliyyat potensialını sıx əməkdaşlıq mexanizmləri ilə birləşdirərək, qısa zamanda qurumun beynəlxalq münasibətlər sistemində təsirli və sözükeçən aktora çevirməkdir. Təməli 2009-cu ildə Naxçıvanda imzalanmış sazişlə qoyulan TDT aradan keçən 17 il ərzində xeyli yol qət edib, üzv ölkələr arasında bir çox sahələri əhatə edən əməkdaşlıqlar qurulub. Nəqliyyat, enerji, təhsil, qarşılıqlı investisiya sahələrində əldə edilən uğurlar hər bir ölkənin inkişafına xüsusi töhfə verir. Bundan əlavə, müntəzəm olaraq, üzv ölkələrin dövlət başçılarının Zirvə görüşlərinin keçirilməsi həm inkişaf dinamikasını artırır, həm etimadı daha da möhkəmləndirir, həm də qarşıya qoyulan strateji hədəfə addım-addım yaxınlaşdırır. Bu məsələdə də əsas lokomotiv Azərbaycandır. Məhz Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə 2024-cü ilin iyul ayında Şuşa şəhərində TDT-yə üzv ölkələrin dövlət başçılarının ilk qeyri-rəsmi Zirvə görüşü keçirilib və ildə bir dəfə belə toplantıların keçirilməsi təşəbbüsü dəstəklənib. Çünki tez-tez dəyişən regional, qlobal və geosiyasi dəyişikliklərə operativ reaksiya vermək, yeni təşəbbüsləri müzakirə etmək, ortaq mövqeləri vaxtında əlaqələndirmək imkanı illik Zirvə görüşündən savayı, məhz belə qeyri-rəsmi Zirvə görüşlərində də mümkün olur. Prezident İlham Əliyevin "Çünki hesab etdik ki, dövlət başçılarının ildə bir dəfə məhz bu formatda görüşməsi kifayət deyil" fikrinin arxasında da məhz daha intensiv siyasi dialoqa ehtiyac dayanır.

Geniş coğrafiyanı əhatə etməsi və mühüm enerji və nəqliyyat marşrutlarının ərazisindən keçməsi əslində TDT-nin mühüm strateji üstünlüklərindən biridir. Prezident İlham Əliyev də 17 sentyabrda TDT-yə üzv ölkələrin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxslərini qəbul edərkən qeyd edib ki, təşkilat ölkələrinin yerləşdiyi ərazidən "təkcə ölkələrimiz üçün deyil, daha geniş coğrafiya üçün də mühüm rol oynayan ən vacib enerji və nəqliyyat yolları, dəhlizlər keçir". Dövlət başçısı bu fikri ilə vurğulayır ki, TDT bu gün Avropa ilə Asiya arasında enerji və ticarət axınlarının keçdiyi mühüm geoiqtisadi xətt kimi çıxış edir. Bu marşrutların təhlükəsiz və fasiləsiz fəaliyyəti də TDT-yə üzv ölkələrin regional və qlobal səviyyədə çəkisini artırır.

Azərbaycan lideri bildirib ki, hazırkı qlobal və regional şəraitdə enerji təhlükəsizliyi və nəqliyyat bağlantıları təmin olunmadan hər hansı ümumi təhlükəsizlikdən danışmaq qeyri-mümkündür. Bu fikir də məsələyə iqtisadi və logistika prizmasından əlavə, strateji təhlükəsizlik baxımından yanaşmanın vacibliyi deməkdir. TDT ölkələri üçün bu marşrutlar yükdaşıma və ticarət dövriyyəsini artırmaqla yanaşı, enerji resurslarını, mallarını daha təhlükəsiz və şaxələndirilmiş marşrutlarla daşımaq deməkdir. Azərbaycanın isə bu prosesdə mövqeyi çox əhəmiyyətlidir. Strateji mövqeyi sayəsində Mərkəzi Asiya dövlətlərini Avropa ilə birləşdirən əsas tranzit həlqəsi olan Azərbaycan Orta Dəhliz, Zəngəzur dəhlizi və digər marşrutlar vasitəsilə Mərkəzi Asiyanın iqtisadi potensialını beynəlxalq bazarlara çıxarır. Bununla yanaşı isə TDT üzv dövlətləri vahid nəqliyyat-logistika şəbəkəsində birləşdirməklə, həm onların iqtisadi imkanlarını artırır, həm də regional və qlobal təhlükəsizlik məsələlərində qurumun çəkisini artırır.

"Ölkəmizin ikitərəfli gündəliyi ilk növbədə Türk dünyası ölkələrinə yönəlib. Bu, açıq çıxışlarımda dəfələrlə ifadə etdiyim kimi, bizim əsas xarici siyasət prioritetimizdir. O cümlədən demişəm ki, Türk dünyası bizim ailəmizdir və bizim başqa ailəmiz yoxdur". Prezident İlham Əliyevin bu fikri isə Azərbaycanın Türk dünyasına verdiyi əhəmiyyəti aydın şəkildə ortaya qoyur. Diqqət ediləcək məqam isə "ailə" anlayışının Azərbaycanın xarici siyasətində konkret siyasi məzmunla tamamlanmasıdır. Burada həm ortaq tarix, dil, mədəniyyət, həm də bu yaxınlığın dövlətlərarası münasibətlərdə real əməkdaşlığa çevrilməsindən söhbət gedir. Yəni Türk dünyası, TDT rəsmi Bakı üçün ortaq kimlik məkanı olmaqla yanaşı, siyasi, iqtisadi və strateji əməkdaşlığın dərinləşdiyi əsas istiqamətdir. Bu yanaşma Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərində müttəfiqlik səviyyəsi, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistanla imzalanmış müttəfiqlik sənədləri, eləcə də birgə investisiya fondlarının yaradılması kimi konkret addımlarda özünü göstərir.

Yekun olaraq, anlaşıldığı kimi, rəsmi Bakının əsas hədəfi TDT-ni beynəlxalq səviyyədə daha böyük siyasi və iqtisadi çəkisi olan aktora çevirməkdir. Bunun üçün isə üzv dövlətlərin potensialından vahid platformada uzunmüddətli əməkdaşlıq məntiqi ilə istifadə etmək lazımdır. Məhz Azərbaycanın irəli sürdüyü təşəbbüslərin də məntiqi budur: siyasi, iqtisadi və coğrafi üstünlükləri real əməkdaşlığa çevirmək, bu yolla TDT-nin qlobal proseslərdə rolunu möhkəmləndirmək...